{"id":9979,"date":"2021-03-09T22:31:26","date_gmt":"2021-03-09T21:31:26","guid":{"rendered":"http:\/\/maria.duszka.pl\/?p=9979"},"modified":"2021-03-10T13:04:11","modified_gmt":"2021-03-10T12:04:11","slug":"recenzja-powiesci-maranta-ukazala-sie-w-gazecie-kulturalnej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/maria.duszka.pl\/?p=9979","title":{"rendered":"Moja recenzja powie\u015bci Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 „Maranta” w „Gazecie Kulturalnej”"},"content":{"rendered":"\n

http:\/\/www.gazetakulturalna.zelow.pl\/index.php\/1012-birute-jonuskaite?fbclid=IwAR2jRfN5Gej0FcY7JEsinPhCTOzXukr7WL68a5QCoOPj5KR7AvkkE7gz8Jg<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Maria Duszka<\/strong><\/span><\/p>\n

W oczekiwaniu na \u201eMaestro\u201d <\/strong><\/span><\/p>\n

\u201eMaranta\u201d \u2013 litewska powie\u015b\u0107 o poszukiwaniu prawdy i mi\u0142o\u015bci<\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/em>Jak czuje si\u0119 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry dowiaduje si\u0119 po latach, \u017ce od dziecka by\u0142y ok\u0142amywany, oszukiwany przez w\u0142asn\u0105 rodzin\u0119? Kt\u00f3ry co pewien czas odkrywa now\u0105, starannie ukrywan\u0105 przez najbli\u017cszych tajemnic\u0119. Akcja powie\u015bci Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 \u201eMaranta\u201d toczy si\u0119 w litewskiej rodzinie mieszkaj\u0105cej w Polsce nad jeziorem Sejwy. G\u0142\u00f3wna bohaterka skupia si\u0119 na poszukiwaniu w\u0142asnej  to\u017csamo\u015bci. Pe\u0142no jest tutaj zaskakuj\u0105cych zwrot\u00f3w akcji. W\u0142a\u015bciwie mo\u017cna by\u0142oby powiedzie\u0107, \u017ce to powie\u015b\u0107 detektywistyczna.<\/strong><\/span><\/p>\n

Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 to Litwinka urodzona i wychowana w Polsce. Dzieci\u0144stwo i wczesn\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142a na Sejne\u0144szczy\u017anie. I z tym regionem czuje si\u0119 zwi\u0105zana emocjonalnie, mimo \u017ce od wielu lat mieszka w Wilnie. Jak trafi\u0142a do stolicy Litwy? By\u0142a uczennic\u0105 liceum og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego w Pu\u0144sku. W latach siedemdziesi\u0105tych tylko jeden absolwent tej szko\u0142y, kt\u00f3ry w danym roku  uzyska\u0142 najwy\u017csz\u0105 lokat\u0119, m\u00f3g\u0142 wyjecha\u0107 na studia do Wilna. W roczniku Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 to w\u0142a\u015bnie ona by\u0142a t\u0105 najlepsz\u0105 uczennic\u0105. Uko\u0144czy\u0142a dziennikarstwo na Uniwersytecie Wile\u0144skim. Jest poetk\u0105, powie\u015bciopisark\u0105, eseistk\u0105 i t\u0142umaczk\u0105 literatury polskiej. Opublikowa\u0142a sze\u015b\u0107 powie\u015bci i siedem zbior\u00f3w opowiada\u0144, tom wierszy oraz wiele esej\u00f3w i szkic\u00f3w literackich. W swoim dorobku ma r\u00f3wnie\u017c przek\u0142ady wierszy Czes\u0142awa Mi\u0142osza, Wis\u0142awy Szymborskiej, powie\u015bci Hanny Krall, Magdaleny Tulli i Jacka Dehnela. Prze\u0142o\u017cy\u0142a tak\u017ce m\u00f3j wyb\u00f3r wierszy. Jest osob\u0105, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy i zbli\u017ca do siebie kultur\u0119 Polski i Litwy. Otrzyma\u0142a za to wiele nagr\u00f3d i odznacze\u0144. Od kilku lat pe\u0142ni funkcj\u0119 prezesa Zwi\u0105zku Pisarzy Litwy.<\/strong><\/span><\/p>\n

Litewska powie\u015b\u0107 wydana u nas to ewenement. Natomiast na Litwie nasza literatura jest powszechnie znana \u2013 nie tylko w przek\u0142adach, ale i w oryginale. Tak by\u0142o ju\u017c zreszt\u0105 w okresie komunizmu \u2013 nasi wschodni s\u0105siedzi uczyli si\u0119 j\u0119zyka polskiego, aby m\u00f3c poznawa\u0107 nie tylko nasz\u0105, ale i \u015bwiatow\u0105 poezj\u0119 i proz\u0119.  U nich bowiem przek\u0142ady literatury zachodniej si\u0119 nie ukazywa\u0142y.<\/strong><\/span><\/p>\n

Powie\u015b\u0107 \u201eMaranta\u201d otwiera motto i dedykacja: \u201eNie \u017cyje ten, kto ci\u0105gle boi si\u0119 \u015bmierci. Wszystkim, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105. Zw\u0142aszcza Nijol\u0117\u201d. Nijol\u0117 jest przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 Birut\u0117, kt\u00f3r\u0105 i ja mia\u0142am okazj\u0119 pozna\u0107. Jest nauczycielk\u0105 lituanistk\u0105. Osob\u0105, kt\u00f3ra od wielu lat zmaga si\u0119 z nieuleczaln\u0105 chorob\u0105, porusza si\u0119 na w\u00f3zku inwalidzkim. Swoj\u0105 energi\u0105, zaradno\u015bci\u0105 i optymizmem mog\u0142aby jednak zara\u017ca\u0107 ludzi, kt\u00f3rym \u017cycie uk\u0142ada si\u0119 o wiele \u0142atwiej.<\/strong><\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wna bohaterka \u201eMaranty\u201d to Rasa \u2013 najpierw ma\u0142a dziewczynka, potem uczennica liceum piel\u0119gniarskiego, studentka akademii sztuk pi\u0119knych d\u0105\u017c\u0105ca, mimo wielu przeszk\u00f3d, do realizacji swojego pragnienia, aby by\u0107 malark\u0105. Bohaterowie powie\u015bci to silne osobowo\u015bci, barwni ludzie z (czasem  nie\u0142atwym) charakterem. Oto Dominika, osoba, kt\u00f3rej nikt w rodzinie nie jest w stanie si\u0119 przeciwstawi\u0107:<\/strong><\/span><\/p>\n

\u201eMatka le\u017cy w szerokim ma\u0142\u017ce\u0144skim \u0142o\u017cu (\u2026) Ostre kraw\u0119dzie tej kobiety ojciec zawsze szlifowa\u0142 \u0142agodnymi s\u0142owami, przys\u0142ania\u0142 d\u0142oni\u0105, nieraz kalecz\u0105c si\u0119 do krwi, najwa\u017cniejsze, \u017ceby dzieci nie widzia\u0142y, nie odczu\u0142y, \u017ceby nie zrani\u0142a ich zbyt g\u0142\u0119boko swoj\u0105 tward\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105, \u017ceby nie pozostawi\u0142a im blizn na ca\u0142e \u017cycie.\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n

Rasa najbardziej czuje si\u0119 zwi\u0105zana ze swoj\u0105 siostr\u0105 Saul\u0117:<\/strong><\/span><\/p>\n

 \u201eTw\u00f3j Boziulek ma baranki na r\u0119ku, czapk\u0119 wci\u015bni\u0119t\u0105 na czarne loki i pognieciony li\u015bcik z twoimi modlitwami za wszystkich tych, kt\u00f3rzy zasypiaj\u0105 obok ciebie, ale najbardziej za siostr\u0119, za jej ramiona, w kt\u00f3rych czujesz si\u0119 tak bezpiecznie, za jej gruby warkocz, kt\u00f3ry teraz opasa\u0142 was obie w jednym \u015bnie i spaja was jak woda dwa brzegi jeziora. \u201e<\/strong><\/span><\/p>\n

Jednak ukochana siostra Rasy ju\u017c wkr\u00f3tce oka\u017ce si\u0119\u2026 Judaszem. Nagle wyjedzie do Ameryki. \u201eWyjecha\u0142a z solidnym ch\u0142opem pod koniec lata siedemdziesi\u0105tego si\u00f3dmego roku, z dwiema walizkami w bia\u0142ych lakierowanych pantofelkach, w plisowanej niebieskiej sp\u00f3dniczce, pozostawiaj\u0105c w domu gromadk\u0119 zmartwia\u0142ych domownik\u00f3w. Wtedy ojciec po raz pierwszy zap\u0142aka\u0142 w obecno\u015bci dzieci: \u201eZgas\u0142o, s\u0142o\u0144ce zgas\u0142o na wieki\u2026\u201d.<\/strong><\/span><\/p>\n

Nie tylko ojciec bole\u015bnie prze\u017cywa wyjazd Saul\u0117. Ca\u0142a rodzina pogr\u0105\u017cona jest w rozpaczy. Najbardziej jednak cierpi jeden z braci \u2013 Tadulek.<\/strong><\/span><\/p>\n

 \u201eCzy to jest mo\u017cliwe? \u2013 zastanawia\u0142a\u015b si\u0119 brn\u0105c przez zaspy. Czy mo\u017cna straci\u0107 co\u015b, co si\u0119 dosta\u0142o na ca\u0142e \u017cycie? Przecie\u017c ka\u017cdy m\u00f3wi: m\u00f3wi\u0105 Lonia i Werutka, m\u00f3wi wujek Jurgis, nawet Kazys od czasu do czasu co\u015b m\u00f3wi.<\/strong><\/span><\/p>\n

Dowiedzia\u0142a\u015b si\u0119, \u017ce to jest mo\u017cliwe, kr\u00f3tko po wyje\u017adzie siostry. Po wielkim p\u0142aczu na pag\u00f3rku. Tadulek m\u00f3wi\u0142 coraz mniej, a\u017c wreszcie ca\u0142kiem przesta\u0142 si\u0119 odzywa\u0107: komunikowa\u0142 si\u0119 z wami gestem d\u0142oni, skini\u0119ciami g\u0142owy, wzruszaniem ramion.\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n

Rasa dorasta, ko\u0144czy wymarzone studia plastyczne, podr\u00f3\u017cuje po \u015bwiecie \u2013 do Ameryki, Francji, Ziemi \u015awi\u0119tej. I przez ca\u0142y czas usi\u0142uje si\u0119 dowiedzie\u0107 prawdy o swoim pochodzeniu, o tajemnicach (czasem mrocznych), w kt\u00f3re uwik\u0142ani s\u0105 jej najbli\u017csi.<\/strong><\/span><\/p>\n

A kiedy ju\u017c wszystko wychodzi na jaw, Rasa ma do nich wielki \u017cal. Wujek Vladas pr\u00f3buje jednak usprawiedliwia\u0107 rodzin\u0119: \u201eNie przez z\u0142o\u015b\u0107 tobie nie powiedzieli\u2026 Czy \u017ale si\u0119 tobie dzia\u0142o? Czy kto ciebie bi\u0142, popycha\u0142? Dla mnie z boku si\u0119 widzia\u0142o, \u017ce to ciebie, najmniejsz\u0105, wszyscy najbardziej kochali\u2026\u201d<\/strong><\/span><\/p>\n

To powie\u015b\u0107, kt\u00f3rej poszczeg\u00f3lne w\u0105tki uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 jak puzzle. J\u0119zyk , kt\u00f3rym pos\u0142uguje si\u0119 Birute jest niezwykle \u017cywy, barwny, czasem dosadny, inkrustowany zwrotami zaczerpni\u0119tymi z gwary litewskiej. Autorka ma wyj\u0105tkowy dar pi\u0119knego i interesuj\u0105cego opowiadania.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u015awietna powie\u015b\u0107 Birute Jonuskaite i znakomity jej przek\u0142ad dokonany przez Agnieszk\u0119 Rembia\u0142kowsk\u0105, wyk\u0142adowczyni\u0119 w Zak\u0142adzie Ba\u0142tystyki na Uniwersytecie Warszawskim. \u201eMaranta\u201d ukaza\u0142a si\u0119 na Litwie w 2015 r., a w Polsce w 2020 r. w Wydawnictwie \u201ePogranicze\u201d w redagowanej przez Krzysztofa Czy\u017cewskiego serii \u201eMeridian\u201d. Czekamy na ci\u0105g dalszy, czyli powie\u015b\u0107 \u201eMaestro\u201d, kt\u00f3ra na Litwie zosta\u0142a wydana w 2019 r. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce wkr\u00f3tce jej przek\u0142ad uka\u017ce si\u0119 tak\u017ce u nas.<\/strong><\/span><\/p>\n

Maria Duszka<\/strong><\/span><\/p>\n

______________<\/strong><\/span><\/p>\n

Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117, Maranta.<\/em> Prze\u0142o\u017cy\u0142a: Agnieszka Rembia\u0142kowska. Fundacja \u201ePogranicze\u201d, O\u015brodek \u201ePogranicze \u2013 sztuk, kultur, narod\u00f3w\u201d, Sejny 2020, ss. 351 + 2 nlb. (seria \u201eMeridian\u201d pod redakcj\u0105 Krzysztofa Czy\u017cewskiego).<\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

http:\/\/www.gazetakulturalna.zelow.pl\/index.php\/1012-birute-jonuskaite?fbclid=IwAR2jRfN5Gej0FcY7JEsinPhCTOzXukr7WL68a5QCoOPj5KR7AvkkE7gz8Jg   Maria Duszka W oczekiwaniu na \u201eMaestro\u201d  \u201eMaranta\u201d \u2013 litewska powie\u015b\u0107 o poszukiwaniu prawdy i mi\u0142o\u015bci  Jak czuje si\u0119 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry dowiaduje si\u0119 po latach, \u017ce od dziecka by\u0142y ok\u0142amywany, oszukiwany przez w\u0142asn\u0105 rodzin\u0119? Kt\u00f3ry co pewien czas odkrywa…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[1637,423,499,1636],"class_list":["post-9979","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-moje","tag-maranta","tag-birute-jonuskaite","tag-birute-jonuskaite-maria-duszka","tag-birute-jonuskaite-maranta"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9979","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9979"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9979\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9984,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9979\/revisions\/9984"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9979"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9979"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9979"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}