{"id":5781,"date":"2015-12-18T12:48:52","date_gmt":"2015-12-18T11:48:52","guid":{"rendered":"http:\/\/maria.duszka.pl\/?p=5781"},"modified":"2015-12-18T12:52:54","modified_gmt":"2015-12-18T11:52:54","slug":"5781","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/maria.duszka.pl\/?p=5781","title":{"rendered":""},"content":{"rendered":"

Recenzja najnowszej powie\u015bci „Maranta” litewskiej poetki i pisarki\u00a0Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117.\u00a0Birut\u0117 jest tak\u017ce t\u0142umaczk\u0105 moich wierszy na j\u0119zyk litewski.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 (BIRUTA JANUSZKO) urodzi\u0142a si\u0119 w 1959 r. na Sejne\u0144szczy\u017anie. Uko\u0144czy\u0142a dziennikarstwo na Uniwersytecie Wile\u0144skim. Po studiach pracowa\u0142a w suwalskich „Krajobrazach”, potem zamieszka\u0142a w Wilnie. Siedem lat by\u0142a redaktorem naczelnym popularnego na Litwie czasopisma „Rodzina”. Od 1994 r. jest cz\u0142onkiem Zwi\u0105zku Pisarzy Litwy. Przez rok pe\u0142ni\u0142a obowi\u0105zki sekretarza Zarz\u0105du, a od grudnia 2003 r. jest wiceprezesem Zwi\u0105zku. Pisze opowiadania, powie\u015bci i wiersze, t\u0142umaczy literatur\u0119 polsk\u0105 na j\u0119zyk litewski. W swoim dorobku ma pi\u0119tna\u015bcie w\u0142asnych ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n

Jest laureatk\u0105 pi\u0119ciu presti\u017cowych litewskich nagr\u00f3d literackich za najlepszy utw\u00f3r prozatorski roku (1989, 1996, 2002, 2006, 2009). W 2004 r. otrzyma\u0142a Nagrod\u0119 Ministerstwa Kultury Litwy za tw\u00f3rczo\u015b\u0107 publicystyczn\u0105 z dziedziny kultury, a w 2006 r. Nagrod\u0119 im. Witolda Hulewicza za zbli\u017cenie\u00a0 literatury polskiej i litewskiej.<\/p>\n

    \n
  1. Jonu\u0161kait\u0117 w odradzaj\u0105cej si\u0119 Litwie jako pierwsza zacz\u0119\u0142a t\u0142umaczy\u0107 Cz. Mi\u0142osza. Na pocz\u0105tek by\u0142 to fragment „Doliny Issy”, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w czasopi\u015bmie Santara (<\/em> 2\/1989). Potem przet\u0142umaczy\u0142a „Autoportret przekorny Czes\u0142awa Mi\u0142osza” (Wyd. Alma littera, Wilno 1997) oraz napisa\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 o nobli\u015bcie \u201eNasz poeta\u201d, do kt\u00f3rej materia\u0142 zbiera\u0142a przez d\u0142ugie lata. W jej dorobku translatorskim jest wiele przek\u0142ad\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci W. Szymborskiej, T. R\u00f3\u017cewicza, W. Kuczoka, I. Karpowicza, M. Janion, M. \u0141awrynowicza, J. Szubera, J. Dehnela i innych.<\/li>\n<\/ol>\n

    Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 czasami pisze tak\u017ce po polsku. Jej opowiadania i wiersze wielokrotnie by\u0142y drukowane w\u00a0 polskich czasopismach literackich. Ostatnio (w 2014 r.) ukaza\u0142y si\u0119 w \u201eToposie\u201d.<\/p>\n

    Mamy nadziej\u0119, \u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 oraz osoba Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 zainteresuje polskich wydawc\u00f3w, autorka jest bowiem jedyn\u0105 Litwink\u0105 z Polski, kt\u00f3ra w ci\u0105gu ostatnich stu (a mo\u017ce nawet dwustu lat) sta\u0142a si\u0119 znan\u0105 pisark\u0105 na Litwie (i nie tylko) i ci\u0105gle prowadzi aktywny dobros\u0105siedzki dialog literacki mi\u0119dzy narodami polskim i litewskim. Jest czytana po angielsku, niemiecku, francusku, hiszpa\u0144sku, rosyjsku, gruzi\u0144sku, tymczasem w Polsce, kt\u00f3rej barwny region sejne\u0144ski stanowi tak wa\u017cny element pisarstwa Jonu\u0161kait\u0117 (pe\u0142na tajemniczych w\u0105tk\u00f3w mi\u0142osnych dwutomowa powie\u015b\u0107 \u201eWielka wyspa\u201d przedstawia ca\u0142\u0105 histori\u0119 dworu w Sejnach), nikt dot\u0105d nie podj\u0105\u0142 pr\u00f3by zainteresowania czytelnik\u00f3w \u017cyciem Litwin\u00f3w na terenie Polski. A jest to przecie\u017c bardzo interesuj\u0105cy \u015bwiat, przynajmniej ten w powie\u015bciach Jonu\u0161kait\u0117. Zw\u0142aszcza \u017ce przez krytyk\u00f3w i literaturoznawc\u00f3w pisarka nazywana jest mistrzyni\u0105 literatury zmys\u0142owej \u2013 subtelnej, wysmakowanej, tej, o kt\u00f3rej litewscy badacze pisz\u0105 swoje rozprawy naukowe.<\/p>\n

     <\/p>\n

    Jesieni\u0105 ukaza\u0142a si\u0119 nowa rewelacyjna powie\u015b\u0107 Jonu\u0161kait\u0117 \u201eMaranta\u201d i od razu trafi\u0142a na list\u0119 pi\u0119ciu najlepszych ksi\u0105\u017cek litewskich 2015 roku.<\/p>\n

    Oto fragment:<\/p>\n

    \u201eCzy\u017c mo\u017ce by\u0107 z\u0142a dobro\u0107 d\u0142oni w\u0119druj\u0105ca po wydmach twego cia\u0142a niczym leniwy wielb\u0142\u0105d przez pustyni\u0119 Wadi Rum o zachodzie s\u0142o\u0144ca, wieczne ko\u0142ysanie si\u0119 garb\u00f3w ponad lini\u0105 horyzontu, na purpurowym niebie, ten sam od tysi\u0105cleci jedwabny szlak, i pozostawiona gdzie\u015b daleko \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w czarnym cieniu jest te\u017c bezimienny Beduin, albo i sam Abraham, przemawi\u0105j\u0105cy do ciebie \u0142agodnie ustami Husama: \u201e\u00abWiem, \u017ce jeste\u015b urodziw\u0105 kobiet\u0105; skoro ci\u0119 ujrz\u0105 Egipcjanie, powiedz\u0105: to jego \u017cona; i zabij\u0105 mnie, a ciebie zostawi\u0105 przy \u017cyciu. M\u00f3w wi\u0119c, \u017ce jeste\u015b moj\u0105 siostr\u0105, aby mi si\u0119 dobrze wiod\u0142o ze wzgl\u0119du na ciebie i abym dzi\u0119ki tobie utrzyma\u0142 si\u0119 przy \u017cyciu\u00bb\u201c. By\u0142a\u015b ju\u017c siostr\u0105, by\u0142a\u015b te\u017c trzy dni i trzy noce kochank\u0105 \u201efaraona\u201c, kt\u00f3remu okaza\u0142a\u015b niespodziewan\u0105 dobro\u0107, wys\u0142uchawszy go do ko\u0144ca, gdy \u0142aman\u0105 angielszczyzn\u0105 opowiada\u0142 ci ca\u0142e swoje \u017cycie, lepkie i o\u015blizg\u0142e od nami\u0119tno\u015bci, od grzech\u00f3w, od kl\u0119sk, od niewyczerpanej \u017c\u0105dzy wci\u0105\u017c nowych i nowych do\u015bwiadcze\u0144, przyj\u0119\u0142a\u015b jego nag\u0142\u0105 bezwstydn\u0105 szczero\u015b\u0107 jako nadzwyczajn\u0105 \u0142ask\u0119, jako stan, w kt\u00f3rym niewa\u017cne s\u0105 ani przyczyny, ani skutki, w kt\u00f3rym istnieje tylko jedno jedyne pragnienie, by to trwa\u0142o, pragnienie, kt\u00f3re kaza\u0142o ci blu\u017ani\u0107 Niech nie wstaje dzie\u0144, niech nie wstaje dzie\u0144… <\/em>To pragnienie zn\u00f3w\u00a0 wype\u0142nia ci\u0119 od koniuszk\u00f3w palc\u00f3w po czubek g\u0142owy\u00a0 i rozwi\u0105zuje ci usta, ka\u017ce bezustannie m\u00f3wi\u0107 Husamowi, jak\u0105 \u0142ask\u0105 mo\u017ce by\u0107 zetkni\u0119cie d\u0142oni, kiedy m\u0119\u017cczyzna pragnie nie tylko ciemnej s\u0142odyczy kobiecego cia\u0142a<\/em>, kiedy dusze niczym lniane nici w tkanym przez matk\u0119 suknie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w pe\u0142en jednolity wz\u00f3r, dusze, co nie pami\u0119taj\u0105 nadanej im p\u0142ci, nie pytaj\u0105, czemu si\u0119 spotka\u0142y, nie wiedz\u0105, kto i dlaczego tak mocno je spl\u00f3t\u0142, ani ile maj\u0105 lat, ani dok\u0105d zn\u00f3w zb\u0142\u0105dz\u0105, ale \u015bwietnie rozumiej\u0105, \u017ce takie obna\u017cenie si\u0119, takie ods\u0142oni\u0119cie przed drugim cz\u0142owiekiem jak przed Bogiem jest nadzwyczajn\u0105 \u0142ask\u0105. Moja dusza to ogromne <\/em>sukno<\/em>, mo\u017cna na nim pisa\u0107, malowa\u0107, tylko kto to wszystko odczyta? Kto?\u201c<\/p>\n

    Mo\u017ce Ty, uwa\u017cny czytelniku?<\/p>\n

     <\/p>\n

    ***<\/p>\n

    To fragment powie\u015bci Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 \u201eMaranta\u201c, w kt\u00f3rej od samego pocz\u0105tku \u017cycie walczy ze \u015bmierci\u0105, \u017cywio\u0142owa rado\u015b\u0107 istnienia wystawiana jest na najci\u0119\u017csze pr\u00f3by, a losy bohater\u00f3w naznaczone tak ostrymi i niespodziewanymi zakr\u0119tami, \u017ce lektura tej fascynuj\u0105cej ksi\u0105\u017cki przebiega w nieustannym napi\u0119ciu a\u017c do ostatniej strony. Autorka \u201eWielkiej wyspy\u201c tym razem przekracza granice geograficzne swojego rodzinnego regionu, przestrze\u0144 powie\u015bciowa jest w \u201eMarancie\u201c bardzo rozleg\u0142a – akcja toczy si\u0119 nie tylko na pograniczu polsko-litewskim, ale tak\u017ce w Warszawie, Pary\u017cu, Ameryce i Jerozolimie. Jonu\u0161kait\u0117 zr\u0119cznie dobiera detale, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych znakomicie oddaje specyficzny koloryt wszystkich przedstawianych miejsc, styl \u017cycia ich mieszka\u0144c\u00f3w, charakterystyczny klimat spo\u0142eczny i duchowy.\u00a0 Pisarka zna kraje i miasta, o kt\u00f3rych pisze i \u015bwiadomie umieszcza w nich swoich bohater\u00f3w. Jej postaci s\u0105 wyraziste, szczeg\u00f3lnie matka g\u0142\u00f3wnej bohaterki, Dominika, uosabiaj\u0105ca prototyp Dzuczki (mieszkanki po\u0142udniowego regionu etnograficznego Litwy zwanego Dzuki\u0105) – kobiety silnej, g\u0142\u0119boko przywi\u0105zanej do swoich korzeni i swojej gwary. Dzukowanie Dominiki to unikatowe oraz niezwykle barwne znami\u0119 tego regionu, rzadko wyst\u0119puj\u0105ce w literaturze litewskiej. A zatem ju\u017c cho\u0107by tylko z uwagi na j\u0119zyk \u201eMaranta\u201c jest powie\u015bci\u0105 nietuzinkow\u0105. Dowodzi znakomitego s\u0142uchu j\u0119zykowego oraz kunsztu pisarskiego Jonu\u0161kait\u0117, kt\u00f3rej pi\u0119kny i oryginalny styl tak cz\u0119sto podkre\u015blaj\u0105 w recenzjach krytycy. Na tle coraz bardziej potocznych, ubogich stylistycznie wsp\u00f3\u0142czesnych tekst\u00f3w literackich proza tej autorki zdecydowanie wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 swoj\u0105 warstw\u0105 s\u0142own\u0105. Ponadto porusza ona ma\u0142o dzi\u015b modne w literaturze problemy, takie jak: relacje rodzinne, odpowiedzialno\u015b\u0107, po\u015bwi\u0119cenie dla drugiego cz\u0142owieka, cierpienie, rozpacz oraz odwieczne pytanie o istot\u0119 mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n

     <\/p>\n

    Warto doda\u0107, i\u017c Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 ch\u0119tnie uczestniczy w prezentacjach swoich ksi\u0105\u017cek, robi to z wdzi\u0119kiem i elegancj\u0105. Ma wieloletni\u0105 praktyk\u0119 w kontaktach nie tylko z doros\u0142ymi, ale tak\u017ce z m\u0142odzie\u017c\u0105, poniewa\u017c na Litwie cz\u0119sto je\u017adzi na spotkania do szk\u00f3\u0142, r\u00f3wnie\u017c polskich na Wile\u0144szczy\u017anie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Recenzja najnowszej powie\u015bci „Maranta” litewskiej poetki i pisarki\u00a0Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117.\u00a0Birut\u0117 jest tak\u017ce t\u0142umaczk\u0105 moich wierszy na j\u0119zyk litewski.\u00a0 Birut\u0117 Jonu\u0161kait\u0117 (BIRUTA JANUSZKO) urodzi\u0142a si\u0119 w 1959 r. na Sejne\u0144szczy\u017anie. Uko\u0144czy\u0142a dziennikarstwo na Uniwersytecie Wile\u0144skim. Po studiach pracowa\u0142a w suwalskich „Krajobrazach”, potem…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[3,371],"tags":[423,723],"class_list":["post-5781","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktualnosci","category-polecam-nowe-ksiazki","tag-birute-jonuskaite","tag-birute-jonuskaite-zwiazek-pisarzy-litwy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5781","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5781"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5782,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5781\/revisions\/5782"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}