{"id":3121,"date":"2013-02-14T13:28:44","date_gmt":"2013-02-14T12:28:44","guid":{"rendered":"http:\/\/duszka.ehost.pl\/?p=3121"},"modified":"2015-01-09T21:28:48","modified_gmt":"2015-01-09T20:28:48","slug":"3121","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/maria.duszka.pl\/?p=3121","title":{"rendered":""},"content":{"rendered":"

Znalezione w sieci – w \u0142\u00f3dzkim „Tyglu Kultury” <\/strong><\/span><\/p>\n

dr Arkadiusz Frania kilka lat temu napisa\u0142 o moim <\/strong><\/span><\/p>\n

tomiku\u00a0„I pomy\u015ble\u0107, \u017ce jeste\u015b” \u00a0(Krak\u00f3w, „Miniatura”, <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

2003)<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

http:\/\/www.tygielkultury.eu\/4_6_2004\/aktual\/28ram.htm<\/p>\n\n\n\n
 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Mi\u0142o\u015b\u0107 i pejza\u017c<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Arkadiusz Frania<\/span><\/em><\/strong><\/div>\n<\/td>\n
Eklektyczna Eta\u017cerka<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

<\/a><\/p>\n


\n<\/a><\/p>\n

<\/a><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Maria Duszka<\/span>
\nI pomy\u015ble\u0107, \u017ce jeste\u015b <\/span><\/strong>
\nWydawnictwo Krytyki Artystycznej <\/span>
\nMiniatura<\/span>
\nKrak\u00f3w 2003<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Maria Duszka jest obecna na wsp\u00f3\u0142czesnym polskim Parnasie za spraw\u0105 tom\u00f3w:\u00a0Poezja przypadk\u00f3w<\/em> (1990),\u00a0Zupe\u0142nie szcz\u0119\u015bliwie marionetka<\/em> (1994),\u00a0Mo\u017ce si\u0119 przy\u015bnisz<\/em> (1999) oraz\u00a0Nieopisanie<\/em> (2001). W 2003 r. ukaza\u0142 si\u0119 zbi\u00f3r I\u00a0pomy\u015ble\u0107, \u017ce jeste\u015b,<\/em> zawieraj\u0105cy pr\u00f3cz przedruk\u00f3w wierszy z wcze\u015bniejszych ksi\u0105\u017cek blisko 20 liryk\u00f3w premierowych. Kilkakrotna lektura utwierdzi\u0142a mnie w przekonaniu, i\u017c Duszka to przede wszystkim tw\u00f3rczyni obraz\u00f3w, dlatego moj\u0105 lu\u017an\u0105 interpretacj\u0119 wyznaczaj\u0105 dwa terminy: ima\u017cinizm i haiku. Takie postawienie sprawy nie wyczerpuje bogactwa terytorium poetyckiego sieradzkiej autorki, b\u0119d\u0105c jedynie pr\u00f3b\u0105 opisu dominanty artystycznej.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesne europejskie haiku jest raczej swoist\u0105 aur\u0105 i refleksj\u0105 (zwykle w trzech linijkach), dlatego wymiennie mo\u017cna zastosowa\u0107 okre\u015blenie o znaczeniu nieco szerszym: miniatura. Czes\u0142aw Mi\u0142osz tak stre\u015bci\u0142 teori\u0119 mistrza gatunku: „Niezb\u0119dnym warunkiem dla pisz\u0105cego haiku jest wed\u0142ug Basho wyzbycie si\u0119 siebie, czyli ca\u0142ej bebechowato\u015bci sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 na to, co nazywamy >ja<, i przeniesienie si\u0119 w ogl\u0105dany przedmiot, bo tylko wtedy mo\u017cemy uchwyci\u0107 jego >tako\u015b\u0107< (suchness)”. Japo\u0144ski poeta sugerowa\u0142 te\u017c, \u017ce o so\u015bnie nale\u017cy uczy\u0107 si\u0119 od sosny, a o bambusie od bambusa. Doho interpretowa\u0142 ten trafny „nakaz”, wyznaczaj\u0105c warunki powstania prawdziwego haiku: „Bo >uczy\u0107 si\u0119< znaczy wej\u015b\u0107 w przedmiot, postrzec jego delikatne \u017cycie i wczu\u0107 si\u0119 w to, co czuje, a wtedy wiersz ukszta\u0142tuje si\u0119 sam. Wiersz ma przekazywa\u0107 uczucia, kt\u00f3re spontanicznie wy\u0142oni\u0142y si\u0119 z przedmiotu, w przeciwnym razie oka\u017ce si\u0119, \u017ce przedmiot i >ja< poety s\u0105 osobnymi ca\u0142o\u015bciami. Wiersz b\u0119dzie >sztuczny<, bo u\u0142o\u017cony przez osobowe >ja< poety”.<\/p>\n

Z praktyk\u0105 ima\u017cinist\u00f3w wi\u0105\u017ce Duszk\u0119 poetyka „czystego obrazu” oraz koncepcja s\u0142owa-metafory, s\u0142owa-obrazu, jak pisze Hutnikiewicz: „s\u0142owa jako znaku i wyk\u0142adnika okre\u015blonej tre\u015bci przedstawieniowej i emocjonalnej”. Obraz stanowi kompleks, b\u0119d\u0105cy efektem r\u00f3wnoczesno\u015bci opisu przedmiotu oraz wywo\u0142anego przez niego prze\u017cycia tw\u00f3rcy.<\/p>\n

W wierszach Duszki przyroda urasta do miana prawdziwego i w\u0142asnego (wewn\u0119trznego) \u015bwiata, kt\u00f3rego jeste\u015bmy zaledwie „my\u015bl\u0105c\u0105” cz\u0119\u015bci\u0105. Rzeczywisto\u015b\u0107 znajduje si\u0119 za oknem, a obserwacja „pejza\u017cu” owocuje konstatacjami filozoficznymi i rozwa\u017caniami egzystencjalnymi: „drzewa \/ – to co pozosta\u0142o nam \/ z raju”; „spojrza\u0142 w okno \/ w bardzo mglisty poranek: \/ >o, nie ma \u015bwiata…<„; „stoj\u0119 przy oknie \/ oddaj\u0119 si\u0119 przestrzeni \/ zatrzymuj\u0119 czas”; „za moim oknem kwitnie sad \/\/ drozd \/ og\u0142asza w nim wiosn\u0119 \/ – tak \u015bpiewa \/ \u017ce wynagradza mi wszystko…”.<\/p>\n

\u015awiat zewn\u0119trzny, ten „za oknem” nieraz wywo\u0142uje ciemne uczucia i l\u0119k: „boj\u0119 si\u0119 otworzy\u0107 oczy \/ boj\u0119 si\u0119 ods\u0142oni\u0107 okna \/\/ \u015bwiat jest skorpionem”; „wci\u0105\u017c nic nie wiemy \/\/ jeste\u015bmy jak stoj\u0105ce \/ na progu dzieci”.<\/p>\n

Deszcz to chyba ulubiony „motyw atmosferyczny” Duszki, co wida\u0107 w zapisach „czystego obrazu”: „jesie\u0144 tonie w deszczu i mgle”; „listopadowy deszcz \/ pie\u015bci nagie ga\u0142\u0119zie drzew”; „kamienna studnia \/ tulipany w deszczu \/\/ uroda przedmie\u015bcia”.<\/p>\n

Refleksje ontologiczne i epistemologiczne, zw\u0142aszcza na temat przemijania i up\u0142ywu czasu, osadzone zosta\u0142y w konkretnej porze roku czy dnia: „\u015bpiew ptak\u00f3w \/ w p\u0142on\u0105cych ga\u0142\u0119ziach drzew \/\/ przemija lato”.<\/p>\n

Poetka w swoj\u0105 filozofi\u0119 bytu wplata rozwa\u017cania o mi\u0142o\u015bci, w kt\u00f3rej pojmowaniu jest nieodrodn\u0105 uczennic\u0105 Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Haliny Po\u015bwiatowskiej. Liryk Duszki\u00a0Mi\u0142o\u015b\u0107<\/em> zawiera do\u015b\u0107 czytelne nawi\u0105zania do wiersza „polskiej Safony” pod tym samym tytu\u0142em: zbie\u017cno\u015b\u0107 dotyczy tematyki, niemal identycznie brzmi\u0105 wersy inicjalne: „nie widzia\u0142am ci\u0119 ju\u017c od miesi\u0105ca” (Pawlikowska-Jasnorzewska) i „nie widzia\u0142am ci\u0119 wiele dni” (Duszka); rozmijaj\u0105 si\u0119 wizerunki podmiot\u00f3w lirycznych. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska kreuje posta\u0107 kobiety wyzwolonej, umiej\u0105cej \u017cy\u0107 bez m\u0119\u017cczyzny, natomiast bohaterka Duszki w chwili powrotu ukochanego zdaje sobie spraw\u0119 ze swojej bezbronno\u015bci i uzale\u017cnieniu od partnera („stoisz teraz \/ naprzeciw mnie \/ jak morze \/\/ stoj\u0119 przed tob\u0105 \/ bezbronna”). Mo\u017ce jednak wsp\u00f3\u0142czesny wiersz nale\u017cy potraktowa\u0107 nie tyle jako interpretacj\u0119, ale jako ci\u0105g dalszy wcze\u015bniejszego w\u0105tku; cho\u0107 puenta liryku Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej brzmi nieco przewrotnie (oksymoron), dlatego mo\u017cna j\u0105 odczyta\u0107 jako w\u0142a\u015bnie konstatacj\u0119 bezsilno\u015bci i uleg\u0142o\u015bci. Pragn\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na „ekologiczne” przymioty ukochanego, reprezentuj\u0105cego dwa \u017cywio\u0142y: powietrze i morze.<\/p>\n

Powinowactwo z liryk\u0105 Po\u015bwiatowskiej przejawia si\u0119 w opisach cia\u0142a, zmys\u0142owej kobieco\u015bci, z kluczowym miejscem dla sfery dotyku. Dotyk pozostawia \u015blady, kt\u00f3re trudno usun\u0105\u0107: „aby zmy\u0107 z siebie ciebie”; „zniszczy\u0142am i wyrzuci\u0142am \/ wszystkie drobiazgi \/ kt\u00f3re mi da\u0142e\u015b”. D\u0142onie partnera s\u0105 pe\u0142ne czu\u0142o\u015bci, bez cienia zaborczo\u015bci i agresji: „on jest \/ jasny \/ \u0142agodny \/ i prawdziwy \/ jak dotyk \/ brzozowej ga\u0142\u0105zki”; „na niepok\u00f3j serca \/ […] \/ my\u015bl o twoich d\u0142oniach \/ \u0142agodnych \/ bezpiecznych”; „nie ma nic lepszego \/ ni\u017c twoje ramiona”. Do takich obj\u0119\u0107 i dotyk\u00f3w kobieta mo\u017ce tylko t\u0119skni\u0107: „czasem zazdroszcz\u0119 \/ psu \/ kt\u00f3rego g\u0142aszczesz”. Przebija tu rys ubezw\u0142asnowolnienia i nieco masochistycznego oddania, a mo\u017ce przejaw pe\u0142nego zaufania: „kiedy m\u00f3wisz \/ pos\u0142uszna twoim szeptom \/ ta\u0144cz\u0119 na twojej otwartej d\u0142oni”; „\u0142agodnie ton\u0119 \/ […] \/ w twoich d\u0142oniach”. Szczeg\u00f3ln\u0105 form\u0105 dotyku jest poca\u0142unek: „dotyk twoich ust \/ musi mi wystarczy\u0107 \/ na nast\u0119pny rok \/ lub \/ na zawsze”.<\/p>\n

Prawdziw\u0105 per\u0142\u0119 polskiej liryki erotycznej stanowi egzemplifikacja aktu mi\u0142osnego: „powiesi\u0142am w mojej szafie \/ twoj\u0105 marynark\u0119 \/\/ wszystkie moje ubrania \/ chc\u0105 by\u0107 blisko niej”. Autorka postrzega ludzkie cia\u0142o, dusz\u0119 i serce w kategoriach natury, dlatego w niemal wszystkich wierszach dokonuje zabiegu swoistej translacji uczu\u0107 oraz prze\u017cy\u0107 cz\u0142owieka na odpowiedniki metafizycznego \u015bwiata fauny i flory: „moje serce nade mn\u0105 \/ jak skowronek”; „jestem jak li\u015b\u0107 \/ ledwie trzymaj\u0105cy si\u0119 ga\u0142\u0119zi \/ huragan pcha mnie w twoj\u0105 stron\u0119”. Odr\u0119bny zestaw por\u00f3wna\u0144 dotyczy r\u00f3\u017cnych ton\u00f3w mi\u0142o\u015bci, takich jak \u0142agodno\u015b\u0107, gwa\u0142towno\u015b\u0107, rozstanie, t\u0119sknota: „pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107 \/ jak b\u0142yskawica \/ ukazuje \/ otwarte niebo \/\/ potem \/ d\u0142ugo \/ ciemno\u015b\u0107”; „da\u0142e\u015b mi mi\u0142o\u015b\u0107 \/ jak kamie\u0144 \/ […] \/ da\u0142e\u015b mi mi\u0142o\u015b\u0107 \/ pe\u0142n\u0105 \u015bwiat\u0142a i powietrza”; „tyle ju\u017c razy \u017cegna\u0142am t\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107 \/\/ przysypywa\u0142y j\u0105 po\u017c\u00f3\u0142k\u0142e li\u015bcie \/ rozdziela\u0142 nas czas \/ jak mg\u0142a”. Podmiot nawi\u0105zuje kontakt z brzoz\u0105, ja\u015bminami, traw\u0105 i dziewann\u0105: „pytaj\u0105 \/ co ja tutaj w\u0142a\u015bciwie robi\u0119 \/ bez ciebie”.<\/p>\n

Wiersze Duszki dziej\u0105 si\u0119 gdzie\u015b na styku: „ja” – „ty”, „tu” – „tam”, „\u015bwiat wewn\u0119trzny” – „\u015bwiat zewn\u0119trzny”. S\u0105 niczym zapiski z lektury tego, co widzialne; na ten trop naprowadza nas sama poetka: „dzie\u0144 w podr\u00f3\u017cy \/\/ nie otwieram ksi\u0105\u017cki \/\/ czytam \u015bwiat”. TomI<\/em> pomy\u015ble\u0107, \u017ce jeste\u015b<\/em> cechuje bez w\u0105tpienia wiarygodno\u015b\u0107 i autentyczno\u015b\u0107 poetyckiego przekazu.<\/p>\n

\n

Arkadiusz Frania<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div>\n

\"\"<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a><\/p>\n

<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Znalezione w sieci – w \u0142\u00f3dzkim „Tyglu Kultury” dr Arkadiusz Frania kilka lat temu napisa\u0142 o moim tomiku\u00a0„I pomy\u015ble\u0107, \u017ce jeste\u015b” \u00a0(Krak\u00f3w, „Miniatura”, 2003)   http:\/\/www.tygielkultury.eu\/4_6_2004\/aktual\/28ram.htm           Mi\u0142o\u015b\u0107 i pejza\u017c Arkadiusz Frania Eklektyczna Eta\u017cerka Maria Duszka…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[679,207,274,273],"class_list":["post-3121","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-o-mnie","tag-maria-duszka-recenzja","tag-maria-duszka-wiersze","tag-maria-duszka-wiersze-i-pomyslec-ze-jestes-krakow","tag-maria-duszka-i-pomyslec-ze-jestes-miniatura-krakow"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3121","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3121"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3121\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5195,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3121\/revisions\/5195"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3121"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3121"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/maria.duszka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}