{"id":15495,"date":"2025-12-22T10:18:57","date_gmt":"2025-12-22T09:18:57","guid":{"rendered":"https:\/\/maria.duszka.pl\/?p=15495"},"modified":"2026-06-06T19:44:02","modified_gmt":"2026-06-06T18:44:02","slug":"i-znow-w-lirydramie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/maria.duszka.pl\/?p=15495","title":{"rendered":"I ZN\u00d3W JESTEM W „LIRYDRAMIE”"},"content":{"rendered":"\n

Tak si\u0119 mi\u0142o sk\u0142ada, \u017ce od d\u0142u\u017cszego czasu jestem w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b obecna na \u0142amach „LiryDramu”. Tak jest i w 49 numerze tego kwartalnika. Irmina Kosmala bardzo pozytywnie recenzuje moje tomiki „Wiersze wybrane. Selected poems” i „Hanami” (s. 44-45). Relacjonuje te\u017c moje i Marleny Zynger spotkanie autorskie w Bibliotece Raczy\u0144skich w Poznaniu (s. 38-39). <\/h3>\n

https:\/\/www.lirydram.pl\/lirydram-online.html?fbclid=IwY2xjawO160ZleHRuA2FlbQIxMABicmlkETB4ZW0yMzkyemlGZkRFVFlac3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHjxbMLzGcQsqLPAEPixby3TVvaxflwSPmpSGfBWwNnKu3No1c-IIRnrsdwzC_aem_YFKUyxMnSM3fRYZCaq9OfA<\/a><\/h3>\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n

Irmina Kosmala zamie\u015bci\u0142a t\u0119 recenzj\u0119 tak\u017ce na portalu „Ku\u017ania Literacka”<\/strong><\/p>\n

https:\/\/kuznia.art.pl\/recenzje\/3198-wiersze-wybrane-maria-duszka.html<\/a><\/h3>\n

Kronika czu\u0142ej samotno\u015bci
<\/strong>Najnowszy tom Marii Duszki to poezja o bardzo wysokim st\u0119\u017ceniu intymno\u015bci. Autorka zaprasza czytelnika do \u015bwiata, w kt\u00f3rym najwi\u0119ksze dramaty nie dziej\u0105 si\u0119 na pierwszych stronach gazet ani w przestrzeniach publicznego patosu, lecz w ciszy pustego domu, w oknie wychylonym na ogr\u00f3d, w chwili zawieszonej mi\u0119dzy telefonem odebranym a nieodebranym. Podczas spotkania autorskiego z poetka zgodzi\u0142a si\u0119 ze mn\u0105, \u017ce Wiersze wybrane <\/em>to liryka \u201epodw\u00f3jna\u201d. I nie chodzi tu o jedynie o dwuj\u0119zyczn\u0105 edycj\u0119 (polsko-angielsk\u0105), lecz przede wszystkim przez dwoisto\u015b\u0107 kreowanego \u015bwiata: z jednej strony brutalnie konkretnego, z drugiej uporczywie zanurzonego w sferze marze\u0144 i domys\u0142\u00f3w.<\/h3>\n

Centralnym w\u0105tkiem tomu pozostaje relacja z M\u0119\u017cczyzn\u0105 \u2013 cz\u0119sto nieobecnym, wymykaj\u0105cym si\u0119, emocjonalnie nieprzyst\u0119pnym. Duszka precyzyjnie i bez  patosu diagnozuje mi\u0142o\u015b\u0107 niesymetryczn\u0105. Bohaterka tych wierszy wiedzie \u017cywot Penelopy. Usytuowana  jest bowiem po stronie oczekiwania (\u201emilczysz od dw\u00f3ch tygodni\u201d), podczas gdy druga osoba nie ponosi kosztu tej ciszy, a wr\u0119cz ustanawia jej zasady. Wiersz o marynarce wisz\u0105cej w szafie (\u201ewszystkie moje ubrania \/ chc\u0105 by\u0107 blisko niej\u201d) to przyk\u0142ad minimalistycznego majstersztyku: w czterech wersach mie\u015bci si\u0119 zar\u00f3wno ogromna t\u0119sknota, jak i delikatna fetyszyzacja nieobecno\u015bci ukochanego.<\/h3>\n

Istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tomu jest tak\u017ce autotematyzm. Duszka przedstawia bycie poetk\u0105 nie jako wyb\u00f3r czy zaw\u00f3d, ale jako fatum \u2013 dar, kt\u00f3ry jest zarazem ci\u0119\u017carem:<\/h3>\n

 <\/h3>\n

* * *<\/h3>\n

zwyk\u0142e kobiety
rodz\u0105 dzieci
poetkom B\u00f3g pl\u0105cze \u017cyciorysy
aby rodzi\u0142y wiersze<\/em><\/h3>\n

 <\/h3>\n

Ten kr\u00f3tki poemat staje si\u0119 kluczem interpretacyjnym ca\u0142ej ksi\u0105\u017cki. Podpowiada, \u017ce cierpienie, samotno\u015b\u0107 i spl\u0105tane biografie s\u0105 tu traktowane jako materia\u0142 niezb\u0119dny do tw\u00f3rczo\u015bci. \u017byciorys musi by\u0107 \u201epopl\u0105tany\u201d, by wiersz m\u00f3g\u0142 by\u0107 prosty i czysty. To oczywi\u015bcie echo romantycznego mitu o poecie-skaza\u0144cu, ale w wydaniu Duszki brzmi wiarygodnie, bo podszyte jest autentycznym, nieestetyzowanym b\u00f3lem.<\/h3>\n

Arkadiusz Frania w trafnym okre\u015bleniu nazwa\u0142 wiersze Duszki \u201edrzazgami\u201d \u2013 kr\u00f3tkimi, ale wbijaj\u0105cymi si\u0119 g\u0142\u0119boko i d\u0142ugo j\u0105trz\u0105cymi my\u015bli. Forma minimalna, charakterystyczna dla Wierszy wybranych<\/em> oraz wcze\u015bniejszego tomu Hanami,<\/em> ujawnia poetk\u0119 \u015bwiadom\u0105 warsztatu. Duszka konsekwentnie realizuje zasad\u0119, o kt\u00f3rej wspomina\u0142 kiedy\u015b Adam Zagajewski: im kr\u00f3tszy wiersz, tym bardziej ka\u017cdy b\u0142\u0105d staje si\u0119 widoczny. Tu nie ma miejsca na zb\u0119dne metafory czy ozdobniki; pozostaje esencja do\u015bwiadczenia. Kiedy Duszka pisze o wojnie, nie potrzebuje wznios\u0142o\u015bci. Wystawia za to czytelnikowi jedynie brutalny kontrast: spokojne s\u0142o\u0144ce i ludzkie okrucie\u0144stwo. Taka oszcz\u0119dno\u015b\u0107 paradoksalnie intensyfikuje prze\u017cycie. Tomasz Witold Pohl w swojej recenzji trafnie zauwa\u017ca, \u017ce ta minimalistyczna poezja nie jest \u201ema\u0142a\u201d: cho\u0107 kr\u00f3tka, si\u0119ga spraw egzystencjalnych.

<\/h3>\n

Wa\u017cnym elementem tomu jest r\u00f3wnie\u017c zakorzenienie w przestrzeni geograficznej: Ma\u0142y\u0144, Szadek, Wilno. Miejsca nie stanowi\u0105 tu t\u0142a, lecz dzia\u0142aj\u0105 jak \u015bwiadkowie, a czasem wr\u0119cz uczestnicy emocjonalnych proces\u00f3w. Przyroda u Duszki jest antropomorficzna. Brzozy i ja\u015bminy \u201ezapytuj\u0105\u201d, dlaczego autorka jest sama. Wytwarza si\u0119 kontrast mi\u0119dzy harmonijn\u0105, cykliczn\u0105 natur\u0105 (\u201eNiewiele si\u0119 tutaj dzieje \/ wiewi\u00f3rka zaogni si\u0119\u2026\u201d) a wewn\u0119trznym rozedrganiem podmiotu. Wiersz o wojnie w Ukrainie (\u201es\u0142o\u0144ce spokojnie \u015bwieci… strzelaj\u0105 do siebie dzieci\u201d) dobitnie ukazuje t\u0119 estetyk\u0119 zderzenia: niewinno\u015b\u0107 pejza\u017cu zestawiona z potworno\u015bci\u0105 ludzkiej historii przywodzi na my\u015bl Mi\u0142oszowe Campo di Fiori<\/em>, gdzie \u015bwiat toczy si\u0119 oboj\u0119tnie mimo tragedii.
Warsztatowo Duszka wybiera ascez\u0119. Jej teksty cz\u0119sto s\u0105 wierszami-notatkami, wierszami-aforyzmami. Si\u0142a jej utwor\u00f3w tkwi w puencie \u2013 zwykle niespodziewanej, celnie wybrzmiewaj\u0105cej:<\/h3>\n

 <\/h3>\n

* * *<\/h3>\n

trwamy w nowoczesnych zwi\u0105zkach
wolnych i otwartych<\/em><\/h3>\n

Z czasem tylko s\u0142abn\u0105c\u0105 nadziej\u0105 na to
\u017ce kiedy\u015b jeszcze
zdarzy nam si\u0119
staro\u015bwiecki zwi\u0105zek
cudownie zamkni\u0119ty<\/em><\/h3>\n

 <\/h3>\n

Warto przy okazji zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dwuj\u0119zyczno\u015b\u0107 tomu. Przek\u0142ady (Kalina Duszka, Ela Kotkowska, Agnieszka Jankowska i Tomasz Jarmo\u0142kiewicz) s\u0105 wierne, oszcz\u0119dne i stylistycznie dopasowane. Angielski, jako j\u0119zyk bardziej skompresowany, s\u0142u\u017cy tej poezji, cho\u0107 naturalnie nie oddaje w pe\u0142ni polskiej melancholii, wpisanej w takie s\u0142owa jak \u201et\u0119sknota\u201d czy \u201epopl\u0105tane \u017cyciorysy\u201d. To jednak nie wada, lecz dow\u00f3d na to, jak mocno te wiersze wyrastaj\u0105 z polszczyzny.
Wiersze wybrane<\/em> to tom dla tych, kt\u00f3rzy w poezji szukaj\u0105 lustra dla w\u0142asnych, cz\u0119sto niewypowiedzianych emocji, a nie fajerwerk\u00f3w formalnych. Duszka nie pr\u00f3buje by\u0107 modna ani awangardowa. Jest szczera do b\u00f3lu. Jej utwory s\u0105 zapisem moment\u00f3w, w kt\u00f3rych samotno\u015b\u0107 przestaje by\u0107 pustk\u0105, a staje si\u0119 przestrzeni\u0105 czy to do rozmowy z sam\u0105 sob\u0105, czy z drugim cz\u0142owiekiem. Autorka Hanami <\/em>chroni wra\u017cliwo\u015b\u0107 w czasach nadmiaru ha\u0142asu, przypominaj\u0105c, \u017ce czu\u0142o\u015b\u0107 bywa najbardziej wywrotow\u0105 form\u0105 oporu wobec oboj\u0119tno\u015bci.<\/h3>\n

 <\/h3>\n

—————————–<\/h3>\n

Maria Duszka, Wiersze wybrane. Selected poems<\/em>, Wydawnictwo Veridian, Warszawa 2024. <\/strong><\/h3>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n